PANKREASIN KİSTİK LEZYONLARI
PANKREAS KİSTLERİ
Pankreas kistleri, pankreasınızın içinde veya içinde, mide ardında gıdaları sindirmeye yardımcı olan hormonlar ve enzimler üreten büyük bir organ olan pankreasa ait kistlerdir.
Çoğu pankreas kisti kanserojen değildir , yani kanser hücresi bulundurmaz veya ilerde kansere dönmez. Genellikle başka bir problem için görüntüleme testi sırasında bulunurlar. Bazıları, gerçek kistlerdir ve iç yüzlerinde hücre dizilimi bulunur. Önemli bir kısmı ise psödokistler’dir (Yalancı kistler). Yani bunlar iç yüzeylerinde gerçek bir hücre dizilimi bulundurmaz. Genelde pankreas iltihabı sonrasında ortaya çıkan ve içinde iltihabi hücre ve sıvı bulunduran kistlerdir.
Ancak bazı pankreas kistleri kanserojen olabilir ; içinde kanser hücresi veya ilerde kansere dönüşecek hücre bulundurabilir. Doktorunuz, kanser hücrelerinin var olup olmadığını belirlemek için pankreas kist sıvısından ‘endoskopik ultrason ‘ile örnek alabilir. Veya doktorunuz kanseri düşündürten bazı değişiklikleri belirleyebilir ve kistin izlenmesini önerebilir.
Belirtileri:
- Pankreas kistlerinin belirtileri boyutlarına ve konumlarına bağlıdır. Küçük (iki cm’den az) kistler genellikle belirti vermez. Büyük pankreas kistleri, muhtemelen etrafındaki dokulara ve sinirlere baskı uygulayarak karın ağrısına ve sırt ağrısına neden olabilir.
Pankreasın başındaki küçük veya büyük kistler de ortak safra kanalının tıkanması nedeniyle sarılığa (cildin sararması ve idrarın koyulaşmasıyla gözler) neden olabilir. Tıkanma, safranın kanda birikimine neden olur ve safra idrarla atılır. Bu durumda idrar rengi koyulaşır.- Kistler enfekte olursa, ateş, titreme ve sepsis ile sonuçlanabilir.
- Nadir durumlarda, büyük psödokistler mideyi veya duodenumu sıkıştırarak bağırsaklardaki gıdanın ilerleyişine engel olabilir ve bu da karın ağrısı ve kusmaya neden olur.
- Bir kist kötü huylu hale gelirse; yani kansere dönüşürse ve çevresindeki dokuları istila etmeye başlarsa, pankreas kanseri ile aynı tipte ağrıya, genellikle sırt ve üst karın bölgesinde sabit ve hissedilen ağrıya neden olabilir.
Pankreas kistlerinin nedenleri nelerdir?
İki ana pankreas kisti tipi vardır; yalancı kistler (Psödokistler -enflamatuar kistler) ve gerçek kistler (enflamatuar olmayan kistler). Enflamatuar kistler iyi huyluyken, enflamatuar olmayan kistler iyi huylu, kansere dönüşebilen kistler olabilir veya içinde kanser hücresi bulundurabilir.
Psödokistler (İnflamatuar kistler)
Pankreasın enflamatuar kistlerinin çoğu pankreas psödokistleridir. Pankreas psödokistleri pankreatitten (pankreas iltihabı) kaynaklanır. Pankreatitin ortak nedenleri ise alkolizm, safra kesesi taşları, travma ve cerrahidir. Psödokistlerin içinde sıvı olabilir ya da sıvılaşlaşmış ölü pankreas dokusu, iltihap hücreleri ve sindirim enzimleri olabilir. (Çoğu psödokistin pankreas kanallarıyla bağlantısı vardır.) Akut pankreatitin neden olduğu psödokistlerin çoğu birkaç hafta içinde kendiliğinden düzelir (tedavi olmadan). Tedaviye ihtiyaç duyan psödokistler, altı haftadan uzun süren ve ağrı yapan , mide veya duodenumu tıkayan veya enfekte olarak semptomlara neden olan kistlerdir. Bu kistlerin çoğu ‘endoskopik ultrasonografik yöntemler ‘ile ameliyata gerek duyulmadan boşaltılabilir.
Gerçek kistler :
Seröz kist adenomları: Bu kistler çoğunlukla iyi huyludur ve genellikle orta yaşlı kadınlarda görülür. Genellikle pankreasın gövdesinde veya kuyruğunda bulunurlar. Tipik olarak küçüktürler ve nadiren karın ağrısına neden olabileceği halde semptomlara neden olmazlar.
Müsinöz kist adenomları: Bu kistlerin yüzde otuzu kanser içerir ve kansere dönüşebilir. Bunlar ayrıca orta yaşlı kadınlarda da görülür ve genellikle pankreasın gövdesinde veya kuyruğunda bulunur.
İntraduktal papiller müsinöz neoplazm (IPMN): Bu kistler yüksek oranda kansere dönüşme ihtimaline sahiptir. Tanı anında, kistin% 45-% 65’i zaten kanserli olma ihtimali yüksektir. Bu kistler orta yaşlı erkeklerde daha sık görülür ve daha yaygın olarak pankreas başında bulunur. Kistlere CT, Endoskopik ultrason , MR veya endoskopik retrograd kolanjio-pankreatografi (ERCP) ile tanı konulur . Bu kistler karın ağrısı, sarılık ve pankreatite neden olabilir. Eğer hastanın yaşı ileri ise semptomları/şikayetleri varsa,ana pankreas kanalı tutulmuşsa,ana pankreas kanalı 10 mmden fazla genişlemiş ise kansere dönme ihtimali vardır.Eğer IPMN yan dalları tutmuşsa, ve 3 cm den daha büyük ise kansere dönüş ihtimali yüksektir.
Pankreasın solid psödopapiller tümörü: Bunlar hem katı hem de kistik bileşenlere sahip ve çoğunlukla genç Asyalı ve siyah kadınlarda bulunan nadir tümörlerdir. Büyük bir boyuta ulaşabilirler ve malign olabilirler. Prognoz, bu tümörlerin tam cerrahi rezeksiyonundan sonra mükemmeldir.
Teşhis
Pankreas kistleri geçmişte olduğundan daha sık teşhis edilir, çünkü gelişmiş görüntüleme teknolojisi onları daha kolay bulur.
Tanıda ana zorluk, kistin kanserli olup olmayacağını belirlemektir. Aşağıdaki prosedürler genellikle tanı ve tedavi planlamasına yardımcı olmak için kullanılır:
Tıbbi geçmiş: Önceki karın yaralanması veya pankreatit, kistin bir psödokist olduğunu düşündürebilir.
CT tarama: Bu görüntüleme testi, pankreas kistinin boyutu ve yapısı hakkında ayrıntılı bilgi sağlayabilir.
MRI taraması: Bu görüntüleme testi, daha yüksek bir kanser riski öneren bileşenlere sahip olup olmadığı da dahil olmak üzere pankreas kistinin ince ayrıntılarını vurgulayabilir.
Endoskopik ultrason: Pankreas kistleri için en geçerli tetkik endoskopik ultrasondur .Bu test MRI gibi kistin ayrıntılı bir görüntüsünü sağlayabilir. Ayrıca, olası kanser belirtileri için bir laboratuvarda analiz için kistten sıvı alınabilir. Ayrıca kistin takibinde en hassas yöntem olarak kullanılabilir.
Pankreatik Kistik Neoplazmalar: Panreatik kistik lezyonlar; musinoz tümörler, seröz tümörler, intraduktal papillar müsinoz tümörler ve nontümoral psödokistler olarak adlandırılır. Asemptomatik hastalarda pankreasın kistik neoplazmaları rastlantısal olarak radyolojik incelemeler esnasında tespit edilebilir. Bu tümörlerin prognozu genelde di- ğer pankreas tümörlerine göre daha iyidir. Cerrahi sonrası 5 yıllık yaşam süresi benign musinoz kistadenomlar için mükemmeldir, kistadenokarsinomlar için ise %33- 68 arasında değişmektedir (47). Tüm pankreatik kistik neoplazmalar %10-20 oranında maligndir. Seröz kistadenomlar büyük oranda benigndirler ve müsinoz kistadenomlara göre nadiren malign transformasyon gösterirler. EUS, kistik pankreas lezyonlarını göstermek için mükemmel bir tanı yöntemidir (48). Diagnostik sitolojiye ek olarak kist teröpatik olarak aspire edilebilir.(49) (Resim 11).
Resim 11. Pankreastaki psodokistin ince iğne ile aspirasyonu
Kistik tümörlerde maligniteyi düşündüren endosonografik bulgular; kist duvarında lokalize kalınlaşma veya düzensizlik, kisti çevreleyen kitle, kist içinde mural nodul, çevre dokulara ve pankreas kanalına invazyon olmasıdır (47). Kist sıvısının sitoloji için analizi, biyokimyasal ve sitolojik belirteçler kist tipini ayırt etmede yardımcı olabilir. Ek olarak EUS malign pankreatik kistlerini rezektabilitesini doğru bir şekilde ortaya koyabilir (50).